Bệnh tăng huyết áp

Huyết áp (HA) là một chỉ số cho biết áp lực bơm máu trong cơ thể. Số đo HA - được biểu diễn bằng đơn vị mmHg (hay cmHg) - bao gồm 2 thành phần: Trị số HA tâm thu (số ở trên) nói lên khả năng bơm máu của tim, trị số HA tâm trương (số ở dưới) nói lên trương lực của động mạch để duy trì dòng máu chảy trong hệ thống mạch máu.

Bình thường số đo HA tâm thu dao động từ 90 đến 139 mmHg và HA tâm trương từ 60 đến 89 mmHg (phải đo lúc nghỉ), Ví dụ 1 số đo HA bình thường là 120/70 mmHg. HA có xu hướng tăng dần theo tuổi do hiện tượng xơ cứng động mạch.

Bệnh tăng huyết áp (THA) là một bệnh lý trong đó trị số HA lúc nghỉ cao hơn mức bình thường: THA tâm thu đơn thuần khi ≥ 140 mmHg, THA tâm trương đơn thuần khi ≥ 90 mmHg, hoặc tăng cả hai.

Bệnh THA thường là vô căn (không có nguyên nhân, gọi là THA tiên phát). Một số ít trường hợp (thường khởi phát trên người trẻ) tăng huyết áp là hậu quả của một bệnh lý khác như bệnh thận, bệnh mạch máu hay bệnh của hệ nội tiết... khi đó ta gọi là THA thứ phát.

Bệnh THA thường không có triệu chứng, chỉ được phát hiện nhờ đo huyết áp. Một số trường hợp khi cơn THA xảy ra nhanh (cấp tính) và trị số HA tăng rất cao (> 160 – 180/100 mmHg) bệnh nhân có thể thấy nhức đầu vùng đỉnh và sau gáy, hoặc chóng mặt, xây xẩm. Nặng hơn nữa bệnh nhân có thể bị mờ mắt, buồn nôn và nôn, khó thở, đau ngực, co giật và rối loạn tri giác (bệnh não do THA, có thể xảy ra khi HA tăng vọt > 210 - 220/120 mmHg): những trường hợp này cần phải khẩn trương đưa bệnh nhân vào bệnh viện để được kiểm soát HA nhanh chóng và nghiêm ngặt.

Tăng huyết áp là một trong những bệnh để lại di chứng nặng nề và gây tử vong cao. Tỷ lệ người mắc bệnh tăng huyết áp ở các nước phát triển vào khoảng 15-20%. Theo những điều tra bước đầu ở Việt Nam tỷ lệ đó là 6-12%, như vậy có trên 5 triệu người mắc bệnh tăng huyết áp - một con số không nhỏ! Vì vậy hiểu biết về bệnh tăng huyết áp và các phương pháp đề phòng mang ý nghĩa hết sức quan trọng.

Huyết áp không ổn định mà có những giao động, tuy không đáng kể: đêm huyết áp thấp hơn ngày, thấp nhất là lúc 2-3 giờ sáng, người già cao hơn người trẻ, nữ thấp hơn nam. Thời tiết cũng ảnh hưởng tới huyết áp, ví dụ: nhiệt độ thấp làm mạch co lại, huyết áp tăng lên. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng bệnh liên quan đến nhịp sống căng thẳng của nền công nghiệp hiện đại, cuộc sống đô thị ồn ào ô nhiễm, mức sống cao với chế độ ăn uống không được kiểm soát chặt chẽ. Các yếu tố tâm lý, xã hội căng thẳng tạo điều kiện cho tăng huyết áp phát triển. Người ta còn thấy cư dân sống ở nơi sử dụng nhiều muối trong thức ăn, bệnh tăng huyết áp có tỷ lệ cao. Thuốc lá gây co mạch ngoại vi làm huyết áp tăng lên, hút một điếu thuốc lá huyết áp tối đa tăng 11mmHg kéo dài 20-30 phút. Hút nhiều có thể làm xuất hiện cơn tăng huyết áp kịch phát rất nguy hiểm đối với người đã có bệnh tăng huyết áp. Rượu cũng làm tăng huyết áp, người ta thấy nhiều trường hợp tai biến mạch máu não sau khi uống rượu. Tổ chức Y tế Thế giới quy định mức huyết áp dưới hoặc bằng 140/90mmHg là bình thường, huyết áp từ 140/90-160/95mmHg - tăng huyết áp giới hạn, huyết áp trên 160/95mmHg là cao huyết áp chính thức. Các nghiên cứu ở Việt Nam cho thấy huyết áp người Việt Nam bình thường: 120-75mmHg, trong đó nam giới 122/76mmHg, nữ giới 119/75mmHg.

Nếu thấy tăng huyết áp, việc đầu tiên là kiểm tra sức khỏe toàn diện để tìm nguyên nhân (vì tăng huyết áp có thể chỉ là triệu chứng của một bệnh nào đó: viêm thận mãn, hẹp động mạch thận, bệnh của tuyến thượng thận, hẹp eo động mạch chủ bẩm sinh...). Hạn chế vừa phải nhưng lâu dài muối trong thức ăn (chỉ dùng khoảng 3-4g mỗi ngày), tránh các loại thức ăn có nhiều natri; nên dùng dầu thực vật, giảm mỡ động vật và các thức ăn chứa nhiều cholesterol như tim, gan, bầu dục, óc, lòng đỏ trứng... tăng tỷ lệ chất đạm ở cá, đậu trong khẩu phần thức ăn; tăng rau và hoa quả có nhiều vitamin (C, D, E) cần thiết cho cơ thể; bỏ rượu, thuốc lá; rèn luyện thân thể (đi bộ, tập thể dục thường xuyên, làm việc điều độ; đảm bảo giấc ngủ ban đêm đủ và sâu...).

Khi nào phải dùng thuốc điều trị đối với bệnh nhân tăng huyết áp? Nếu huyết áp tăng nhẹ 160/95mmHg thì chưa cần uống thuốc hạ huyết áp, mà nên áp dụng các biện pháp nói trên; theo dõi trong 3-4 tuần lễ, nếu huyết áp không giảm, phải đến thầy thuốc chuyên khoa tim mạch khám và thực hiện chế độ điều trị theo chỉ dẫn.

Bệnh tăng huyết áp phải điều trị lâu dài, liên tục mới hạn chế được bệnh tiến triển, giảm nguy cơ biến chứng nguy hiểm đến tính mạng người bệnh. Bệnh nhân nên cộng tác chặt chẽ với thầy thuốc, tuân thủ nghiêm túc những quy định trong ăn uống, sinh hoạt, công tác; và phải được thầy thuốc theo dõi thường xuyên diễn biến bệnh để xử lý kịp thời.

www.traphaco.com.vn